Φωνοθεραπεία

Τι είναι φωνή;

Φωνή είναι ο ήχος που δημιουργείται από τις δονήσεις των φωνητικών χορδών, τις οποίες, προκαλεί ο αέρας που περνά στο λάρυγγα και κάνει τις χορδές να έρχονται πιο κοντά η μία με την άλλη. Η φωνή είναι ένα εξαιρετικά πολύτιμο «μέσο», που αν και οι περισσότεροι τη θεωρούμε δεδομένη, δεν θα έπρεπε. Χρειάζεται κι αυτή κατάλληλη φροντίδα και προσοχή, όπως και κάθε άλλο όργανο του ανθρώπινου σώματος.

Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν έχουμε πρόβλημα στη φωνή μας;

Τα προβλήματα της φωνής συμβαίνουν με μια αλλαγή στον ήχο της που συχνά περιγράφεται ως βραχνάδα, τραχύτητα ή αλλοιωμένη ποιότητα. Οι άνθρωποι με προβλήματα φωνής συχνά παραπονιούνται για αλλαγές, απώλεια φωνής, απώλεια αντοχής και μερικές φορές για πόνο ή «κόμπο» στο λαιμό.

Πιθανές αιτίες των διαταραχών της φωνής

Οι παράγοντες που μπορούν να αποτελέσουν διαταραχές της φωνής ή αλλιώς δυσφωνία ποικίλουν. Η πιο βασική αιτία είναι συνήθως η κακή χρήση ή η κατάχρηση της φωνής. Ένα άτομο μπορεί να παρουσιάσει προσωρινά βραχνή φωνή μετά από έντονη ζητωκραυγή (π.χ. κατά τη διάρκεια ενός ποδοσφαιρικού αγώνα). Επίσης, ο ακατάλληλος τρόπος αναπνοής ή το υπερβολικό κάπνισμα μπορούν να προκαλέσουν φωνητική διαταραχή.

Τι είναι η δυσφωνία;

Με τον όρο δυσφωνία αναφερόμαστε στα συμπτώματα και τη παθολογία του λάρυγγα (π.χ. όζοι ή πολύποδας) στο σημείο των φωνητικών χορδών.


Τα πιο συχνά συμπτώματα τα οποία παρατηρούνται είναι συχνές βραχνάδες, μειωμένη ένταση φωνής, κούραση κατά την ομιλία και «κλείσιμο» της φωνής, συχνή αίσθηση ενός ξένου σώματος στο λαιμό, ασθενική φωνή ή πιεσμένη παραγωγή φωνής, δυσκολίες στη κατάποση.


Όλοι έχουμε παρατηρήσει τα παραπάνω συμπτώματα έπειτα από ένα δυνατό κρυολόγημα, φαρυγγίτιδα ή λαρυγγίτιδα. Όμως, όταν αυτά επιμένουν και μετά το πέρασμα της ασθένειας τότε ίσως πρόκειται για δυσφωνία.

Σε ποιες κατηγορίες ανθρώπων η δυσφωνία εμφανίζεται περισσότερο;

Συνήθως τα προβλήματα φωνής και οι δυσκολίες στη φώνηση εμφανίζονται κυρίως σε ανθρώπους που το επάγγελμά τους απαιτεί τη χρήση ομιλίας και φωνής. Αυτοί είναι οι λεγόμενοι «επαγγελματίες χρήστες φωνής» όπως για παράδειγμα τραγουδιστές, ηθοποιοί, ψάλτες, ιερείς, καθηγητές και δάσκαλοι, εργαζόμενοι σε τηλεφωνικά κέντρα κ.α.



Αίτια

Οι διαταραχές φώνησης μπορεί να οφείλονται σε:

Α) Οργανικές Αιτίες
  1. Καλοήθεις ασθένειες του λάρυγγα (π.χ. χρόνια λαρυγγίτιδα).
  2. Κακοήθεις ασθένειες του λάρυγγα.
  3. Τραύμα ή κάκωση του λάρυγγα (π.χ. ύστερα από ατύχημα, διασωλήνωση ή εισπνοή χημικών).
  4. Νευρολογικές παθήσεις (π.χ. Νόσος Parkinson, Σκλήρυνση κατά πλάκας).
  5. Ενδοκρινολογικοί παράγοντες (π.χ. Υποθυρεοειδισμός ή Υπερθυρεοειδισμός).
Β) Λειτουργικές Αιτίες
  1. Λανθασμένη χρήση της φωνής κυρίως από άτομα που χρησιμοποιούν τη φωνή στη δουλειά τους (π.χ. δάσκαλοι, δικηγόροι, εκφωνητές, κ.α.)
  2. Ευαισθησία σε κρυολογήματα, χρήση αλκοόλ ή τσιγάρου.
  3. Κακή τεχνική στην ομιλία ή στην αναπνοή.
Γ) Ψυχοσωματικά / Ψυχολογικά αίτια
  1. Καταστάσεις άγχους, μετατραυματικές εμπειρίες, κατάθλιψη κ.α.
  2. Ψυχοσυναισθηματικά προβλήματα.
Δ) Μετεγχειρητικές καταστάσεις

Οι πιο πάνω καταστάσεις (οργανικής και μη αιτίας) οδηγούν σε φωνητικές συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται από το αίσθημα της κούρασης ή της υπερβολικής προσπάθειας κατά την ομιλία, τον ακατάλληλο ή και ανεπαρκή τρόπο αναπνοής, το συχνό καθάρισμα του λαιμού και τον έντονο βήχα. Σαν αποτέλεσμα θα υπάρξουν αλλαγές στην ποιότητα, στο ύψος, την ένταση, τη σταθερότητα της φωνής, στον τύπο της αναπνοής και την αντήχηση.

 

Ανάλογα με την οργανική αιτία, το μέγεθος κα το σημείο όπου παρατηρείται αυτή, αναμένεται να έχουμε αλλαγές στη μάζα ή τη συμμετρία των φωνητικών χορδών, στο μήκος ταλάντωσης και τον βαθμό προσαγωγής των  φωνητικών χορδών ή ακόμα και ακαμψία αυτών. Επίσης, καταστάσεις που δρουν «χρονίως» (μη οργανικής αιτιολογίας) ενδέχεται να οδηγήσουν σε μία φωνητική δυσλειτουργία, η οποία μπορεί να γίνει μόνιμη με την επίδραση καταλυτικών παραγόντων (π.χ. χρήση της φωνής λόγω επαγγέλματος, ψυχολογικές διαταραχές, κακή τεχνική στην ομιλία ή στην αναπνοή, περιβάλλον με θόρυβο ή σκόνη).


Οι πιο συνήθεις παθήσεις λόγω αλλαγής του βλεννογόνου των φωνητικών χορδών που οφείλονται σε κακή φωνητική συμπεριφορά είναι τα φωνητικά οζίδια, το οίδημα του Reinke, ο πολύποδας των φωνητικών χορδών. Τέλος, παθολογικές αλλαγές του ορμονικού συστήματος επηρεάζουν το χρώμα, την δυναμική και το εύρος της φωνής.



Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ΩΡΛ Ιατρό ή Φωνίατρο με ενδοσκοπικά μέσα. Αρκετές φορές δίνεται φαρμακευτική αγωγή και μερικές φορές όταν το πρόβλημα είναι σοβαρό και αρκετά εγκατεστημένο χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση του προβληματικού ιστού.


Θεραπεία /αντιμετώπιση

Συνήθως, η πλειοψηφία των δυσφωνιών οφείλεται σε λανθασμένη χρήση της φωνής και γενικότερα όλων των οργάνων ομιλίας. Γι’ αυτό, σε όλες τις περιπτώσεις συνίσταται άμεση διάγνωση και λογοθεραπευτική αντιμετώπιση από εξειδικευμένο λογοθεραπευτή - ειδικό φωνοθεραπευτή (ειδικευμένος για προβλήματα φωνής). Ο φωνοθεραπευτής/-τρια παρέχει γνώσεις σχετικά με τη φωνητική υγιεινή και τη σωστή χρήση φωνής εξατομικευμένα στην περίπτωση του κάθε ασθενή. Κατά την διάρκεια της αποκατάστασης των προβλημάτων φωνής χρησιμοποιούνται εξειδικευμένες μέθοδοι θεραπείας της φωνής, τεχνικές και φωνητικές ασκήσεις οι οποίες στοχεύουν:

  •  στην εκμάθηση και χρήση της σωστής αναπνοής.
  • στην ενδυνάμωση των φωνητικών χορδών και των μυών μέσω ειδικών ασκήσεων φώνησης.
  • στη σταθεροποίηση και επέκταση του εύρους της  φωνής με λογοθεραπευτική παρέμβαση.
  • στην αύξηση της φωνητικής παραγωγής του ασθενή.
  • στη βελτίωση της ποιότητας της φωνής του σύμφωνα με τις δικές του ανάγκες (κοινωνικές ή επαγγελματικές).
  • στη σωστή στάση του σώματος και κατά συνέπεια των οργάνων της φώνησης.

Η φωνοθεραπευτική αντιμετώπιση και η σωστή εκμάθηση παραγωγής της φωνής κρίνεται αναγκαία διότι ο κίνδυνος επανεμφάνισης δυσφωνιών ή άλλων προβλημάτων είναι μεγάλος.

Η φωνοθεραπεία συνιστάται όταν η φωνή σας ακούγεται βραχνή, οξεία, άτονη, διακεκομμένη ή όταν νιώθετε πόνο κατά την εκφορά του λόγου. Με τη θεραπεία φωνής αποκαθίστανται οι παθήσεις που προκαλούν φωνητικές διαταραχές και βελτιώνεται η ποιότητα της φωνή σας. Επιπλέον, η  θεραπεία φωνής συμβάλλει στην αποφυγή μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης. Όμως, ανεξάρτητα από τα επιμέρους οφέλη της φωνοθεραπείας το αποτέλεσμα είναι ότι θεραπεύει και βελτιώνει τη φωνή σας.